Tag Archives: agnieszka holland

Spotkanie #7 – posłuchaj

Artur Zaborski, prelegent siódmego spotkania „Różowych okularów PRL-u”, dokonał przeglądu postaci homoseksualistów, którzy pojawiali się w polskim kinie przed rokiem 1989. Z owocami jego pracy można zapoznać się poniżej, przesłuchując zapis jego wykładu w krakowskim klubie F.A.I.T.

Reklamy

Dodaj komentarz

Filed under posłuchaj/zobacz

Gej jako dewiant w kinie PRL-u – relacja ze spotkania #7

widownia_zaborskiPodczas naszego pierwszego spotkania w klubie F.A.I.T. krytyk filmowy Artur Zaborski opowiedział o postaciach filmowych homoseksualistów w kinie PRL-u. Zaborski nie odniósł się jednak do twórczości Krzysztofa Zanussiego i Andrzeja Wajdy, które na naszym trzecim spotkaniu omówił Sebastian Jagielski, poszukując tym razem obecności homoseksualistów w filmach innych reżyserów tamtego okresu. Przede wszystkim Zaborski mówił o strategii widzenia/oglądania; z pewnością nie istnieje jedno odczytanie dzieła filmowego -€“ w zależności od tego, jaką optykę przyjmiemy, możemy dostrzec wątki homoseksualne w filmach tamtego okresu lub też zupełnie je zignorować. Jeśli jednak przyjmiemy punkt widzenia wrażliwy na odczytanie homoseksualnych kontekstów, okazuje się, że polskie kino odsłania przed nami ignorowane do tej pory oblicze.

Epizodyczna rola Wojciecha Pszoniaka w serialu „40-latek” Jerzego Gruzy

Zaborski usystematyzował reprezentacje homoseksualistów w polskim kinie proponując kilka kategorii. Jedną z nich tworzą filmowi homoseksualni arystokraci, zazwyczaj -€“ ale nie tylko – ukazywani w negatywnym kontekście. Ich homoseksualność zagrażała bowiem prawym obywatelom Polski Ludowej. Bliscy arystokracji są także mężczyźni reprezentujący przedwojenną klasę wyższą.

Ciekawy przykład filmowy znajdziemy w nieco zapomnianym filmie Jerzego Hoffmana pt. „Ojciec” (1967), gdzie w rolę spotkanego w parku podstarzałego „pedryla” uwodzącego młodego chłopaka wcielił się Józef Kondrat. Przedstawiciel arystokracji pojawia się w filmie „Zaklęte rewiry” Janusza Majewskiego (1975) -€“ to baron Humaniewski wykreowany przez Czesława Wołłejko. Baron jest samotny, ale też ciepły, czuły, skontrastowany z zabieganymi, cynicznymi pracownikami restauracji. Jego pomalowane oczy, ufryzowane włosy, język zdrobnień, którymi się posługuje, jednoznacznie wskazują na jego preferencje.

Zaskakująco niejednoznaczny wizerunek homoseksualisty niesie ze sobą także popkultura PRL-u; w jednym z odcinków serialu „07 zgłoś się” (odcinek pt. „24 godziny śledztwa”) pokazany jest starszy opiekun młodego chłopaka, którego postać bynajmniej nie budzi wśród bliskich mu osób odrazy czy odrzucenia. Co więcej, jej wizerunek budowany jest także poprzez przedmioty-symbole znajdujące się w jego otoczeniu. Z kolei jednym z najlepiej zapamiętanych filmów tamtego okresu, który jednoznacznie ukazuje homoseksualne fascynacje, jest „Zygfryd” (1986) Andrzeja Domalika opowiadający historię podstarzałego arystokraty zafascynowanego młodym cyrkowym akrobatą.

Homoseksualiści pojawiali się w kinie PRL-u także w postaciach dewiantów, dziwaków, odmieńców, których jedynym zadaniem było wprowadzenie wątku komediowego do filmu. W takiej roli pojawili się na drugim planie homoseksualni bohaterowie w filmach takich jak „Tysiąc talarów” (1959) Stanisława Wohla czy „Dzięcioł” (1971) Jerzego Gruzy. Jeszcze inną grupę stanowili artyści; warto tu wspomnieć o kinie moralnego niepokoju i filmie Agnieszki Holland „Aktorzy prowincjonalni” (1978), gdzie reżyserka bez szyderstwa ukazuje postać jednego z artystów, zakochanego w głównym bohaterze filmu.

wsrod_nocnej_ciszy

Homoseksualnemu odczytaniu z perspektywy czasu poddaje się także film Tadeusza Chmielewskiego „Wśród nocnej ciszy” (1978), adaptacja powieści czeskiego pisarza Ladislava Fuksa.

Wymienione tytuły to tylko niektóre spośród odnalezionych w kinie PRL-u. Jeśli założymy nasze tytułowe „różowe okulary”, okaże się, że sami możemy wciąż jeszcze dokonać zaskakujących odkryć w kinie tamtego okresu. Co prawda, czasami będą to odkrycia niemiłe, kiedy znienacka z ekranu zaatakuje nas homoseksualny dewiant, ale innym razem wrażliwy baron-arystokrata szepnie do nas z ekranu „Chodź ze mną”, i wciąż jeszcze nie wiadomo, dokąd może nas zaprowadzić…

*

ARTUR ZABORSKI, GAY MAN AS A DEVIANT IN LATE PRL

During our first meeting in a FAIT club film critic Artur Zaborski told us about homosexual film characters in movies of the People’s republic of Pland. Zaborski didn’t relate his lecture to creativity of Krzysztof Zanussi and Andrzej Wajda which both were discussed on a third meeting led by Sebastian Jagielski. This time we were looking for presence of homosexuals in movies by other directors of that period. Most importantly Zaborski was talking about a strategy of seeing/ observating; certainly there is not only one interpretation of  a film masterpiece. Depending on the point of view we take, we can see the homosexual threads in those movies. We can ignore them completely. But if we are brave enough to look at those films from perspective that is sensitive to homosexuality, suddenly films reveal hidden face.

Zaborski categorized polish homosexual protagonists into several groups. One of those is made up of homosexual aristocrats, who are often, but not always, presented in a negative context. That is because their homosexuality was a threat for decent nationals of Polish Republic of Poland. Not that different from aristocracy was pre-war upper class’ men. We can find an interesting example of that in somewhat forgotten film ‚Father’ (1967) by Jerzy Hoffman, in which the role of an elderly shirtlifter is played by Jozef Konrad. Another portrait of aristocrat is shown in Zaklete Rewiry by Janusz Majewski (1975)- leading role of baron Humaniewski impersonated by Czeslaw Wollejko- lonely but at the same time warm and sensitive men. Character so in a contrary with his cynical, scurry restaurant co-workers. His make up, styled hair, diminutive vocabulary leave no doubt about his sexual preferences.    

Surprisingly ambiguous portrayal of homosexuals is carried by pop culture of PRP; in one of the episodes of polish series ’07 Zglos sie’ we can see the picture of an old caretaker and his ward, whose identity does not repulse or is in any way of-putting to his family.  that identity is additionally built through objects-symbols placed in his surrounding. In turn, one of the best remembered picture of that period clearly showing homosexual fascinations is Andrzej Domalik’s Zygfryd which tells the story of an aging noble fascinated by young circus acrobat.

Homosexuals also appear in PRP cinema in parts of deviants, eccentrics, weirdoes whose goal is to introduce hilarious threads in movies. In such roles they appear in films like Tysiac Talarow by Stanislaw Wohl or Dziecio by Jerzy Gruza – mostly in the background. Yet another group constitutes artists; worth mentioning is Agnieszka Holland’s ‚Aktorzy prowincjonalni’ where without irony director tells the story of an artist in love with another character. Tadeusz Chmielewski’s film ‚Wsrod nocnej ciszy’ (book adaptation of Czech republic writer Ladislav Fuks by the same title) also can be read from homosexual perspective.

Listed titles are only few among many others you can find in PRP cinema. If we put on our eponymous pink glasses it turns out we can make astonishing discoveries in cinema of that period. Although sometimes it will be rather unpleasant suprise when homosexual deviant jumps on us from a screen but another time it might be gentle, sensitive baron-aristocrat who will tempt us whispering’ follow me’ – and you never know where that may lead to.  

Dodaj komentarz

Filed under posłuchaj/zobacz, relacje

Spotkanie #4 – posłuchaj

Zanim udamy się na spotkanie z Arturem Zaborskim, który opowie o Geju jako dewiancie w późnym PRL-u, prezentujemy zapis wykładu Moniki Talarczyk-Gubały, Kino kobiet w PRL-u jako kino mniejszości. Zachęcamy do odsłuchania:

Część 1:

Część 2:

Dodaj komentarz

Filed under posłuchaj/zobacz

Kino kobiet w PRL-u jako kino mniejszości – relacja ze spotkania #4

Podczas naszego kolejnego spotkania Monika Talarczyk-Gubała opowiedziała o badaniach, jakie prowadzi nad kinem kobiet w Polsce, ze szczególnym uwzględnieniem interesującego nas okresu PRL-u. Już podczas pierwszej konfrontacji ze spuścizną kina kobiet w Polsce badacz/badaczka tego okresu napotyka na trudności polegające na konfrontacji z postacią Wandy Jakubowskiej – jednej z pierwszych Polek zajmujących się (z powodzeniem) reżyserią filmową. Jakubowska jest autorką jednego z najważniejszych polskich filmów powojennych -€“ obrazu „Ostatni etap” (1947), który opowiada o więźniarkach obozu Auschwitz-Birkenau. Jednocześnie przez cały okres PRL-u Jakubowska pozostawała zagorzałą komunistką, wierną ideologii, której zaufała w latach młodości. Autorka 14 filmów, w latach 1956-1979 pełniła funkcję profesora zwyczajnego PWSF w Łodzi, będąc w tym czasie jedyną kobietą-reżyserem, która prowadziła zajęcia w Filmówce. Do dzisiaj jej filmowa spuścizna nie została dokładnie zbadana, pozostawiając wiele białych plam i wciąż jeszcze czekając na ponowne odkrycie.

Monika Talarczyk-Gubała

Talarczyk-Gubała przyjrzała się także obecności/nieobecności kobiet na studiach w PWSF w Łodzi. Na przykładzie nieudanej kariery reżyserskiej Agnieszki Osieckiej (przyjęta na studia w roczniku 1957/58) oraz udanej – choć późnej – kariery Barbary Sass (przyjęta na studia 1953/54) opowiedziała historie kobiet, które nawet jeśli udało im się ukończyć Filmówkę, kontynuowały kariery jako drugie reżyserki, asystentki reżysera, sekretarki planu, montażystki, reżyserki filmów krótkometrażowych i filmów dla dzieci… Historia nieudanej kariery reżyserskiej Osieckiej jest nam znana, ponieważ poetka odniosła sukces w innej dziedzinie polskiej kultury. Jednak wielu z tych historii złamanych karier nie poznamy być może nigdy. Monika Talarczyk-Gubała proponuje wymyślenie nazwy symbolicznie charakteryzującej kino kobiet w PRL-u: może to być kino Agnieszki (jako metafora nieudanej kariery reżyserskiej Osieckiej, udanej kariery Agnieszki Holland oraz jako postaci-symbolu Agnieszki w interpretacji Krystyny Jandy debiutującej w „Człowieku z marmuru” w reżyserii Andrzeja Wajdy) bądź kino Ewy (w nawiązaniu do bohaterki filmów Barbary Sass).

Bez milosci

Opis sytuacji kobiet reżyserek w polskim kinie epoki PRL-u staje się nieodzownym wstępem, który może umożliwić w przyszłości badanie śladów obecności lesbijskiego pożądania w polskiej kinematografii. O ile męski homoerotyzm w polskim kinie znajduje mocne reprezentacje, sytuując się w samym jego sercu (co udowodnił podczas swojego wykładu Sebastian Jagielski analizując kino Wajdy i Zanussiego), o tyle historie lesbijskie nadal pozostają niewidoczne. Stawiając hipotezę o obecności wątków lesbijskich w kinie i jednocześnie zaznaczając, że teren ten pozostaje nadal niezbadany i do odkrycia – wątki lesbijskie dostrzega Talarczyk-Gubała m.in. w filmach: „Kobieta i kobieta” (1980) Ryszarda Bugajskiego, „Debiutantka” (1981) i „Dziewczęta z Nowolipek” (1985) Barbary Sass, „Nadzór” (1985) Wiesława Saniewskiego, „Wir” (1983), Henryka Jacka Schoena czy „Sérénité” (1989) Aliny Skiby. Dodajmy, że nadal jedną z najbardziej znanych lesbijskich filmowych par tego okresu pozostają Grażyna Szapołowska i Jadwiga Jankowska-Cieślak w węgierskim filmie „Inne spojrzenie” (1982).

Inne spojrzenie

*

MONIKA TALARCZYK-GUBAŁA, WOMEN’S CINEMA IN PRL AS MINORITY’S CINEMA

Our next meeting held by Monika Talarczyk-Gubala introduced us to her research done on subject of women in polish cinema with stress on PRP period.  Already at first glimpse we find obstacles confronting heritage of women’s cinema and one of it’s most prominent character Wanda Jakubowska – one of the first women working with a success in field of movies direction. Famous for making the picture ‚Ostatni etap’` in 1947 masterpiece of after war film industry, which tells the story of Auschwitz-Birkenau death camp female prisoners. At the same time Jakubowska stayed ardent Communist, faithful to ideology she put her trust into in the years of youth.. Author of 14 movies, Between 1956 and 1979 she tenured professorship at  National Higher School of Film, Television and Theatre in Lodz. During that time she was the only female faculty having her classes at the film school. To this day her work output is not very well known and there’s yet a lot to be rediscovered.

Talarczyk- Gubala also focused on presence/absence of women at film school in Lodz. She was telling the story of unsuccessful filming carrier of Agnieszka Osiecka (accepted to film school in 1957) and also successful – although late –  carrier of Barbara Sass (accepted to film school in 1953), both women even if they had managed to graduate from a drama school they would have stayed in shadows, continued working as second directors, director’s assistants, editors, short films directors or children’s movies directors. The story of Osiecka’s unsuccessful direction carrier is commonly known because the poet achieved a success on a different field of polish culture. Unfortunately there are stories of broken carriers we will never learn about. Monika Talarczyk- Gubala suggests to make up a symbolic term to describe and characterise women’s PRP filmography. It could be a ‚Agnieszka’s cinema’ as a metaphor of Osiecka’s failure in direction or major success of Agnieszka Holland or as a symbolic character of Agnieszka played by young, aspiring actress Krystyna Janda in her debut movie ‚Czlowiek z marmuru’ by Andrzej Wajda. Another term could be Eva’s cinema which refers to heroines of Barbara Saas movies.

Description of the situation of women directors in cinema of PRP époque becomes indispensable introduction which will enable to trace and research any presence of lesbian cravings in polish cinematography. In contrary to male homosexual threads present in polish movies which were analized   by Sebastian Jagielski during his lecture on Andrzej Wajda’s and Krzysztof Zanussi’s filmographies, lesbians’ stories remain invisible. Placing hypothesis about presence of lesbian threads in cinema and at the same time being aware that this is still unexplored land  – lesbians motifs Talarczyk Gubala spots in films such as „Kobieta i kobieta” (1980) by Ryszard Bugajski, „Debiutantka” (1981) and „Dziewczęta z Nowolipek” (1985)by Barbara Sass, „Nadzór” (1985)by Wiesław Saniewski,  „Wir” (1983) by Henryk Jacek or Alina Skiba’s Schoena and „Sérénité” (1989). Worth mentioning is performance of Grazyna Szapolowska and Jadwiga Jankowska – Cieslak in Hungarian picture ‚Inne spojrzenie’. Actresses embodied a role of as lesbian couple. Film pair continues to be the most recognizable homosexual couple of the time. 

Dodaj komentarz

Filed under galeria, relacje