Tag Archives: krzysztof zanussi

Gej jako dewiant w późnym PRL-u

Po wycieczce śladami przodkiń PRL-u (na Wasze konkursowe relacje czekamy do czwartku, 7 czerwca) zapraszamy na kolejne spotkanie o tematyce filmowej. Błażej Warkocki w swoim wystąpieniu, które odbyło się w ramach „Różowych okularów PRL-u” 14 maja, opowiedział o dwóch wyobrażaniach homoseksualisty, jakie można odnaleźć w kulturze PRL-u. Pierwsze z nich wiąże się z postacią geja-artysty, postaci twórczej, wzniosłej i pięknej, drugie zaś – z obrazem geja-zboczeńca, istocie brudnej i złej. Obydwa wątki pojawią się w poniedziałek, 4 czerwca w klubie F.A.I.T. (ul. Pijarska 5, Kraków), podczas wykładu Artura Zaborskiego, Gej jako dewiant w późnym PRL-u:

Stereotyp mówi, że współcześni Polacy zwykli traktować homoseksualizm jako prowadzącą do grzechu chorobę. Czy było tak również w czasach, gdy gwałtownie ścierały się poglądy kościoła katolickiego i komunistycznego reżymu? Na podstawie analizy komedii Jerzego Gruzy i Stanisława Barei oraz dramatów, takich jak „Ojciec” Jerzego Hoffmana, „Zaklęte rewiry” Janusza Majewskiego czy „Wśród nocnej ciszy” Tadeusza Chmielewskiego, Zaborski ujawni strategie, jakimi posłużyli się filmowi twórcy wprowadzając postać geja na polski ekran

zygfryd

Postać geja nie pojawia się w kinie PRL-u aż do 1967 roku, kiedy to premierę miał „Ojciec” Jerzego Hoffmana. Rola homoseksualisty ma jednak charakter epizodyczny. Na filmy, w których homoseksualista byłby głównym bohaterem, w kinie PRL-u prawie brakło miejsca. Wyjątkiem od reguły jest „Zygfryd” (1988) Andrzeja Domalika, w którym główny bohater, grany przez Gustawa Holoubka, jest gejem intelektualistą. Podobnie jak Sebastian Jagielski w swoim wystąpieniu Mężczyźni pożądający mężczyzn, Zaborski zwróci się ku filmom Zanussiego, które przynoszą interesujące spojrzenie na kwestię homoseksualizmu, łączoną przez reżysera z relacjami władzy. Geje w jego filmach to okrutni dominanci, którzy posługują się przemocą, szantażem i upokorzeniem niezależnie od wieku czy sprawowanej funkcji.

Inne spojrzenie na postać geja oferuje peerelowska komedia. To właśnie w filmach Jerzego Gruzy czy Stanisława Barei utrwalony został wizerunek homoseksualisty jako przegiętej cioty. Zmanierowani mężczyźni zostali wyzbyci cech męskich, stając się niepełnymi mężczyznami. Miejsca, w których najczęściej pracowali, czy gdzie się gromadzili, to teatry i inne obiekty kulturalne. Podobnie sprawa miała się z arystokracją. Przedstawiciele ancien regime’u nie mieli w kinie PRL-u szans na pozytywny wizerunek, dlatego nierzadko nosili cechy homoseksualne jak baron z „Zaklętych rewirów” (1975) Janusza Majewskiego.

Zapraszamy!

Dodaj komentarz

Filed under zapowiedzi spotkań

Spotkanie #3 – posłuchaj

Zamieszczamy fragment spotkania z Sebastianem Jagielskim, który pomógł nam spojrzeć przez różowe okulary PRL-u na filmy Andrzeja Wajdy i Krzysztofa Zanussiego. W poniższym fragmencie wykładu Mężczyźni pożądający mężczyzn w kinie PRL-u usłyszycie między innymi analizę filmu „Ziemia obiecana” opisującą zawarte w nim homoerotyczne pożądanie…

Dodaj komentarz

Filed under posłuchaj/zobacz

Mężczyźni pożądający mężczyzn w kinie PRL-u -€“ relacja ze spotkania #3

Podczas naszego kolejnego spotkania Sebastian Jagielski zaprezentował fragmenty prowadzonych przez siebie badań nad polskim kinem głównego nurtu, co stanowi część jego właśnie ukończonej (ale jeszcze przed obroną) dysertacji doktorskiej. Podczas wykładu Jagielski skupił się przede wszystkim na twórczości dwóch czołowych polskich reżyserów: Andrzeja Wajdy oraz Krzysztofa Zanussiego. W dziełach każdego z nich – także tych najbardziej reprezentatywnych dla obu reżyserów – badacz odnalazł homoerotyczne pożądanie. W filmach takich, jak: „Barwy ochronne” (1976), „Ziemia obiecana” (1974) czy „Brzezina” (1970), których fragmenty obejrzeliśmy podczas wykładu, męsko-męskie pożądanie nie tylko stanowi jedną z możliwości interpretacyjnych odczytań, ale zawiera się w samej strukturze filmów, w spojrzeniu, jakie kierują na siebie nawzajem postaci wewnątrz filmowego tekstu, które poza ekranem narzucane jest również nam, widzom tych filmów. Tym samym pożądanie męsko-męskie lokuje się nie tyle na marginesach polskiego kina (wydawać by się mogło, że reprezentacje homoseksualistów w polskim kinie są znikome, bądź wręcz nie ma ich wcale), ale w zasadzie pozostaje w samym centrum kanonu polskiej kinematografii. Zarówno Zanussi, jak i Wajda, poprzez ukrycie w swoich obrazach spojrzenia męskiego oka pożądającego innego mężczyzny, poszerzają pole interpretacyjne i analityczne swoich dzieł.

Ziemia obiecanaDaniel Olbrychski i Wojciech Pszoniak w filmie „Ziemia obiecana”

Zaprezentowane podczas wykładu Sebastiana Jagielskiego fragmenty filmów z łatwością pozwoliły nam, widzom i uczestnikom spotkania, w metaforyczny sposób założyć różowe okulary -€“ te z tytułu cyklu naszych spotkań – po to, aby zobaczyć to, co do tej pory pozostawało ukryte, niewidoczne, niejako poza naszym horyzontem poznawczym. Jak zauważa Jagielski wybrane przez niego fragmenty filmów Wajdy i Zanussiego w ogóle nie przyspieszają akcji filmów; natomiast z pewnością pozwalają na bardziej wnikliwe spojrzenie w głąb.

Fragment oryginalnej wersji filmu „Ziemia obiecana”, w  której znalazła się m.in. scena seksualnej orgii

Temat homoseksualności w filmach Wajdy pojawiał się już wcześniej (m.in. cykl „Queerowanie Wajdy” podczas Festiwalu Kultura dla Tolerancji w 2009 roku); podobnie w przypadku filmów Zanussiego (tekst Małgorzaty Sadowskiej i Bartosza Żurawieckiego „Barwy ochronne, czyli kino seksualnego niepokoju”€œ, w: „Parametry pożądania. Kultura odmieńców wobec homofobii€”, red. Tomasz Basiuk, Dominika Ferens, Tomasz Sikora, Kraków 2006). Jednak dla szerszej publiczności twórczość Wajdy i Zanussiego nadal pozostaje w jednoznaczny sposób wpisana w heteroseksualne uniwersum; jak się okazuje, żeby zobaczyć więcej, wystarczy jedynie nauczyć się patrzeć z odpowiedniej perspektywy.

*

SEBASTIAN JAGIELSKI, MEN WHO DESIRES MEN IN CINEMA OF PRL ERA

During our last meeting Sebastian Jagielski presented some fragments from his research on the mainstream of Polish cinema (these are extracts from his doctoral thesis). During the lecture Jagielski focused on works of main Polish directors – Andrzej Wajda and Krzysztof Kieslowski. He found homoerotic desire even in their most representative movies. Jagielski’s presentation included fragments from such movies as: „Camouflage“ (1976), „Promised Land“ (1974), „The Birch Wood“ (1970). In these movies homoerotic desire is not only one of many ways of interpretation but is also established in films‘ structure that the audience has no choice but to accept it. These examples prove that same-sex desire in not on the edge of Polish cinema but, on the contrary, is a very import_ant part of mainstream. Both – Zanussi and Wajda – broaden possibilities of interpretetative and analytic aspects of their pictures in this way.

Thanks to movies in question we had an opportunity to wear pink glasses (which also happen to be the title of our series) in order to see the things which had remained invisible before. As Jagielski said, scenes which include homosexual aspects are definitely not crucial for those movies, but are import_ant for those wanting to get deeper insight.

The theme of homosexuality in Wajda’s movies was the main subject of the series „Wajda and Queer“ during the festival organized by Culture for Tolerance in 2009). Also Zanussi’s movies were the subject of the article written by Malgorzata Sadowska and Bartosz Zurawiecki „Warning colouration – the cinema of sexual anxiety“ in: „Parameters of desire. Culture of queers towards homophobia“ (Tomasz Basiuk, Dominika Ferens, Tomasz Sikora, Cracow 2006). But the broaden audience still look at Wajda and Zanussi’s pictures only from straight point of view, not knowing that they are so close to discover  another perspective. 

Dodaj komentarz

Filed under galeria, relacje

Mężczyźni pożądający mężczyzn w kinie PRL-u

Reprezentacja jawnych homoseksualistów w kinie okresu PRL-u jest znikoma, ale nie brakuje w nim rozmaitych manifestacji męsko-męskiego pożądania. Za sprawą filmów Andrzeja Wajdy i Krzysztofa Zanussiego – najważniejszych bodaj reżyserów epoki PRL-u – męskie pożądanie mężczyzn lokuje się w samym centrum kanonu kina polskiego. Pierwiastek erotyczny w relacji między mężczyznami przybiera w ich filmach postać fantomu, śladu pragnienia, które nigdy nie zostaje zobrazowane wprost, wymyka się fotograficznej dosłowności i bezpośredniości. Utajone homoerotyczne pożądanie zostanie zanalizowane na przykładzie najważniejszych filmów K. Zanussiego („Barwy ochronne”, „Życie rodzinne”) i A. Wajdy („Lotna”, „Brzezina”, „Ziemia obiecana”).

Zapraszamy na trzecie spotkanie, tym razem odbędzie się ono w sobotę, o godzinie 18:00, w siedzibie Fundacji No Local na ul. Sławkowskiej 14 w Krakowie. Wykład jest wydarzeniem towarzyszącym Festiwalowi Queerowy Maj.

Przed wykładem warto zapoznać się z fragmentem filmu „Barwy ochronne”:


Sebastian Jagielski – ukończył filmoznawstwo w ISzA UJ. Przygotowuje rozprawę doktorską poświęconą męskiemu pragnieniu homospołecznemu w kinie polskim. Współpracował przy redakcji II wyd.Encyklopedii kina (red. T. Lubelski, Biały Kruk, Kraków 2010). Zajmuje się historią kina polskiego oraz problematyką płci i seksualności w filmie.

Dodaj komentarz

Filed under posłuchaj/zobacz, zapowiedzi spotkań